Yitiksöz Dergisi Ve Kolonyalizm – Yusuf Turan Günaydın

Yusuf Turan Günaydın yazdı…

Kitap hacminde bir özel sayı: “Kolonyalizm Özel Sayısı”. Kahramanmaraş’ta yayın hayatını sürdüren YitikSöz dergisinin Eylül-Ekim 2026 tarihli 37. sayısı bu konuyu ele alıyor ve tam 544 sayfadan oluşuyor.

Müstemlekecilik/sömürgecilik, kolonyalizm, postkolonyalizm kavramlarını bir arada hep görür, okur ve duyarız. Kolonyalizm kavramı belki birçoğumuzun zihninde daha flu bir yere sahiptir ama sömürgecilik hakkında daha net bir izlenime sahibizdir. Fakat bu kavramların tanımlarına baktığımızda rivayet farklı olsa da maksudun bir olduğunu kolayca anlayabiliriz.

YitikSöz‘ün Kolonyalizm Özel Sayısı’yla amaçladığı şey, derginin takdim yazısında belirtildiği üzere “Dikkatleri, insanın kimliğini ve kişiliğini özenle koruyarak, yaralanmadan çağın içine çıkabile imkânına yönelt”mektir (s. 7).

Mehmet Tepe’nin “Senegal Kıyılarında Kalimba sesleri” başlıklı şiiriyle başlayan dergi, kolonyalizmin tarihine ışık tutan yazılarla devam ediyor. Başta İslam dünyası olmak üzere bütün dünyayı bir ağ gibi saran kolonyalizm olgusu/gerçekliği Mustafa Alican, Hilmi Uçan, Mehmet Narlı, Kasım Küçükalp, Ahmet Dağ, Üzeyir İlbak, Ömer Hatunoğlu, Kadriye Durmuşoğlu, Selçuk Türkyılmaz, Kadir Canatan, Ejder Okumuş ve diğer bazı yazarların art arda gelen yazılarında tarihçesi, arkaplanı/felsefesi ile etraflıca ele alınıyor.

Dergide özellikle vurgulanan bir husus; sömürünün sadece toprak zaptıyla değil zihin işgaliyle atbaşı yürütüldüğü düşüncesidir. Bu bakımdan konuyla ilgili daha önce görüşler serdetmiş aydınların düşünceleri dergide çok büyük oranda irdeleniyor. Görüşleri ele alınan aydınları şöylece sıralayabiliriz. Hashim Cabrera, Edward Said, Fanon, Ngūgī wa Thiong’o, Amilcar Cabral, Malik Bin Nebi, Joseph Conrad, Jules Verne, George Orwell, Braj B. Kachru, Jean Szlamowics, Şeyh Hamidu Kan, Achebe, Erich Scheurmann, René Grousset‘in yanı sıra bizim sanatçı ve edebiyatçılarımızın konuya yaklaşımları da bu hacimli özel sayıda geniş yer buluyor: Fazıl Hüsnü Dağlarca, Sezai Karakoç, Nuri Pakdil, M. Akif İnan, Erdem Bayazıt, Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören, Alaeddin Özdenören, Cahit Koytak, Atasoy Müftüoğlu, Arif Ay, Âkif Emre, Hasan Aycın, Hüseyin Atlansoy, Necip Fazıl (Bir Adam Yaratmak filmi dolayımında), Selçuk Ülger, Ömer Seyfettin, Kemal Tahir, Yakup Kadri edebî eserleri ve konuyla ilgili düşünceleriyle okuyucunun dikkatine sunuluyor. Bunlardan Kachru ve Szlamowics’in görüşlerini serdettiği yazılar tercüme edilmek suretiyle özel sayıya dâhil edilmiş. Bir kısım yabancı yazarların ise kitapları tanıtma boyutunu biraz aşan bir üslupla incelenmiş.

Daha önce Türkçeye birkaç kitabı çevrilmiş bulunan Hashim Cabrera ile Manolya Gürocak‘ın gerçekleştirdiği söyleşi oldukça dikkat çekici görünüyor: “Sömürülemeyen hafıza” kavramı etrafında, Cabrera’nın daha önce çevrilen eserlerinde işlediği “inancın estetiği” konusu üzerine Türkçede çok da rastlamadığımız bazı konular/kavramlar önümüze gelmiş oluyor.

Kolonyalizm konusu YitikSöz‘ün kapsamlı özel sayısında neredeyse her veçhesiyle ele alınıyor: Entelektüel ve akademik oto kolonyalizm (Ercan Yıldırım), Avrupamerkezcilik (Alpaslan Durmuş), antropoloji (Mehmet Hakan Türkçapar), algı yönetimi (Ömer Gündoğdu), süper güç (Manolya Gürocak), anti-emperyalizm (Salih Cenap Baydar), gönüllü yabancılaşma (Mehmet Kırtorun), “sömürülebilirlik” (Mahmut Hakkı Akın, Tamer Yıldırım), kolonyal eğitim (İsmail Aydoğan, Zehra Yıldırım), sömürgeci dil (Faruk Uysal, Kachru, İsmail Çakır), anti-sömürgeci poetikalar (Yunus Emre Altuntaş), tasavvuf (İbrahim Baz), “zihnin sömürgesizleştirilmesi” (Erdoğan Aydoğan), zihinsel sömürge, dekolonizasyon (Aynur Erdoğan), sömürgeciliğin ekolojik anatomisi (Barış Ağır), müzik (Mahir Nakip, Timuçin Çevikoğlu, Jean Szlamowics), “işgal keşif kolu” ve “kitle imha silahı” olarak Hollywood (Enver Gülşen, Ömer İzci), yerli konumlanış (Zehra Yıldırım, Furkan Varol)…

Tabii YitikSöz, asıl itibariyle bir edebiyat dergisi olduğu için gerek en başta Âtıf Bedir, Cafer Keklikçi, Zeynep Arkan, Vural Kaya, Yunus Emre Altuntaş, Adem Turan, Nurettin Durman, Ayşegül Sözen Dağ, İrfan Çevik, Süleyman Karaca, Vahdettin Oktay Beyazlı, Asiye Ceyhan, Ekrem Elmas, Tayyib Atmaca, Agâh Sayra, Hacı Ahmet Sevgili, Hüseyin Çolak, Kadir Ünal, Akif Dut, İnci Okumuş, Mamud Musab Önder, Yasin Mortaş, İbrahim Gökburun, Derya Kurtoğlu, Mahmud Derviş, Amal Dunqul, Ömer Ebu Rişe, Muhammed Mehdi Alcevahri gibi şairlerin; sonlara doğru ise Cahid Efgan Akgül, Recep Ayık, Müzeyyen Çelik Kesmegülü, Gülçin Yağmur Akbulut, İbrahim Yarış, Süheyla Karaca Hanönü, Vedat Ali Kızıltepe, Derya Gezgin, İlker Gülbahar, Tayyib Sâlih, Yusuf İdris, Ğabiyt Müsirepuli gibi öykücülerin dosya konusuyla uyumlu ürünlerine de yer veriliyor.

YitikSöz genel yayın yönetmeni Duran Boz, bu özel sayıyla -ve tabii bu zaman kadar yayımlanan diğer YitikSöz sayılarıyla- çok takdire şayan bir çaba sergiliyor. Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi’nin bu çapta bir dergiyi himaye etmesi de burada önemle zikredilmelidir. Kolonyalizm konusunu Türkçede ele alan birçok çalışmaya bakarak daha munis ve dikkat çekici bir görünüme sahip olan Kolonyalizm Özel Sayısı konuyla ilgilenecekler için bir ‘başucu kitabı’ olarak da konumlandırılabilir.

Dergi koleksiyonerlerinin bu sayıdan iki adet almasında fayda var: Birini derginin diğer sayılarının yanına, öbür nüshasını ise başucu kitaplarının bunduğu rafa yerleştirmek için…

Kaynak: https://www.kitaphaber.com.tr/yitiksoz-dergisi-ve-kolonyalizm-k8340.html