SÖMÜRGECİLİĞİN UZUN GÖLGESİNDE SÖZÜN HAYSİYETİ: YİTİKSÖZ’ÜN POSTKOLONYALİZM SAYISI – İmdat Demir

Bazı dergiler gündemi izler; bazıları okurun önüne, gündemin gürültüsü arasında unutulmuş büyük soruları koyar. Yitiksöz, kolonyalizm özel sayısının ardından hazırladığı postkolonyalizm özel sayısıyla, düşüncenin sabır isteyen bu ikinci yolunda ilerliyor. Kasım–Aralık 2026 tarihli 38. sayı, sömürgeciliğin geçmişte bıraktığı izlerle bugün aldığı biçimleri birlikte düşünmeye çağırıyor. Okurun elindeki çalışma, sayfaları çevrilip kaldırılacak bir dergiden çok, dönüp dönüp başvurulacak bir düşünce ve edebiyat birikimi niteliği taşıyor. Bir önceki sayının açtığı tartışmayı sürdürmek, yayıncılık açısından kıymetli bir tercih. Çünkü sömürgeciliğin tarihini konuşmak, onun zihnimizde, dilimizde, kurumlarımızda ve hayal dünyamızda sürüp giden etkilerini kendiliğinden açıklamıyor. Yeni sayı tam bu eşiğe yerleşiyor: Sömürge yönetimleri çekildiğinde, onların kurduğu bakış da çekilmiş oluyor mu? İnsan kendi hikâyesini kimin kelimeleriyle anlatıyor? Kendi yüzünü görmek için hâlâ başkasının tuttuğu aynaya mı ihtiyaç duyuyor? Dosyanın farklı alanlara yayılan yazıları, bu soruların çevresinde geniş bir düşünme zemini oluşturuyor. Kadriye Durmuşoğlu’nun postkolonyalizmi sömürgeciliğin sonu ve sürekliliği üzerinden tartışan yazısından Sıtkı Karadeniz’in teorinin vaatlerini sorgulayan çalışmasına uzanan bölüm, kavramsal çerçeveyi kuruyor. Hasan Boynukara’nın yaklaşımı ve Şule Demirtaş’ın postkolonyal söylemin sınırlarına yönelttiği sorular ise dosyanın kendi konusuna eleştirel mesafeyle bakmasına imkân veriyor. Böylece okur, aynı kavramın etrafında farklı değerlendirmelerle karşılaşıyor. Bir özel sayının düşünsel değeri de burada beliriyor: Kavramları dolaşıma sokarken onları tartışmaya açık tutabilmekte. Türkiye’ye ayrılan yazılar, meselenin bize uzak coğrafyalara ait olduğu rahatlığını bozuyor. Mehmet Narlı’nın kendilik arayışını, Ahmet Demirhan’ın Türkiye’de postkolonyalliğin etkisini, Vejdi Bilgin’in sömürge olmadan sömürgeci söyleme maruz kalmayı ele aldığı metinler, dosyaya belirgin bir yerel derinlik kazandırıyor. İmdat Demir’in Türk ulus kimliğinin postkolonyal gerilimine odaklanan yazısı da bu tartışmaya katılıyor. Modernleşme, kimlik, yabancılaşma ve yönetim bilgisi çevresindeki çalışmalar, Türkiye’nin deneyimini kendi soruları ve tarihsel özellikleriyle değerlendirebileceğimiz bir alan açıyor. Dosyanın coğrafyası da geniş. Filistin’den Endülüs’e, Avrupa’nın sömürgeci geçmişinden Japonya’nın kolonileştirme faaliyetlerine uzanan başlıklar, meselenin farklı yüzlerini görünür kılıyor. Müslüman toplumlar, ahlâk, tasavvuf ve İslamofobi üzerine yazılar bu çerçeveyi derinleştiriyor. Manolya Gürocak’ın Ziyaüddin Serdar’la gerçekleştirdiği söyleşi, insanın ve gezegenin geleceğine ilişkin arayışları gündeme taşıyor. Bu çeşitlilik sayesinde okur, postkolonyalizmin yalnızca tarihçiler arasında yürütülen bir tartışma olmadığını; insanın kendisiyle ve dünyayla ilişkisine uzanan canlı bir mesele olduğunu hissediyor. Sayının dikkat çekici yönlerinden biri, dijital dünyanın iktidar ilişkilerine açılması. Muhammet Enes Kala’nın algoritmik öz-oryantalizm üzerine yazısı, insanın kendisini makinenin ürettiği tariflerde aramasını sorguluyor. Mahmut Özer’in eğitim ve yapay zekâ eksenindeki değerlendirmesiyle Turan Kışlakçı ve Üzeyir İlbak’ın dijital sömürgecilik yazıları, tartışmayı bugünün ekranlarına taşıyor. Bilgiyi kim üretiyor, görünürlüğü kim belirliyor, hangi sesler duyuluyor? Dergi, gündelik hayatımızın içindeki bu sorulara düşünsel bir ağırlık kazandırıyor. Bütün bunların yanında Yitiksöz, sanat ve edebiyat dergisi olmanın imkânlarını da güçlü biçimde kullanıyor. Şiirler, hikâyeler, çeviriler ve Hasan Aycın’ın çizgileri, kuramsal tartışmalara başka duyarlılık kapıları açıyor. Mahmud Derviş’ten Derek Walcott’a uzanan şiirler; Mustafa Çiftçi ve Sadık Yalsızuçanlar gibi isimlerin hikâyeleri, insan tecrübesini metnin merkezinde tutuyor. Mehmet Ali Çelikel’in İngilizcenin edebî dönüşümünü tartıştığı yazı; Türk romanına, diaspora edebiyatına, kadınların temsiline ve sinemaya ayrılan çalışmalarla birlikte okununca, dosyanın estetik ufku daha iyi anlaşılıyor. Temsil meselesinin edebiyattan eğitime uzanan farklı bağlamlarda işlenmesi, sayının bütünlüğünü güçlendiriyor. Kimin konuştuğu kadar, kimin adına konuşulduğu da önem kazanıyor. Kadınların deneyimleri, yerinden edilmiş insanların hafızaları ve susturulmuş toplulukların anlatıları, büyük kavramların arkasındaki hayatları hatırlatıyor. Böylece okur, sömürgecilik tartışmasının insani karşılığını görebiliyor; bir düşünce metninden çıkıp bir şiire geçtiğinde aynı yaranın başka dildeki yankısını duyabiliyor. Bu genişlik, farklı okuma alışkanlıklarına sahip insanlara da kapı açıyor. Kuramsal yazılardan çekinen bir okur şiirden başlayabilir; sinemayla ilgilenen biri filmler üzerinden tartışmaya katılabilir; öğretmenler eğitim başlıklarında kendi gündelik tecrübelerinin izlerini bulabilir. Derginin sayfaları arasında böyle geçişlerin mümkün olması, özel sayıyı genel okur için yakınlaştırıyor. Her metinde aynı fikri aramak gerekmiyor; bazen bir itiraz, bazen tanıdık bir hikâye, bazen de yeni duyulan bir kavram okumanın yönünü değiştiriyor. Böylesine geniş bir içeriği ortak bir mesele etrafında buluşturmak ciddi editoryal emek ister. Genel Yayın Yönetmeni Duran Boz’un hakkını özellikle teslim etmek gerekiyor. Konuyu birbirini izleyen iki özel sayıyla ele alma iradesi, düşünceye ayrılmış zamanın ve yayıncılık sabrının göstergesi. Yazarları, türleri ve tartışma alanlarını aynı sayıda buluşturan bu emek, Kahramanmaraş’tan yükselen edebiyat sesine güçlü bir düşünce boyutu kazandırıyor. Yayın kurulundan tasarıma, son okumadan baskıya kadar katkı sunan herkes bu takdiri hak ediyor. Dergiye destek veren Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel’i de bu kültürel emeğe sağladığı imkân dolayısıyla kutlamak gerekir. Bir şehrin geleceğinde kitapların, dergilerin ve düşünce ortamlarının da payı vardır. Böyle kapsamlı bir yayının okurla buluşmasını desteklemek, şehrin hafızasına ve Türkiye’nin kültür hayatına değerli bir katkıdır. Yitiksöz’ün postkolonyalizm özel sayısı, meraklı okuru uzun soluklu bir karşılaşmaya çağırıyor: Dünyayı okurken kendi bakışımızın nasıl oluştuğunu da düşünmeye. Duran Boz’a, Fırat Görgel’e ve bütün emek sahiplerine teşekkürle; bu sayının geniş bir okur çevresine ulaşmasını diliyoruz.

Kaynak: https://x.com/imdatdemirtr/status/2118374424575455440